šta treba znati o migreni?

Koje su osnovne karakteristike migrene na osnovu kojih je
razlikujemo u odnosu na druge glavobolje?

Migrena je nasledna glavobolja čiji se napadi javljaju najčešće neočekivano ili ređe u pravilnim vremenskim razmacima između kojih se nalaze mirni periodi. Migrenski ataci su identični ili gotovo identični, a mogu se događati zajedno sa nekim neurološkim ili drugim simptomima.

Najčešće određeni neurološki simptomi predhode migrenskoj glavobolji i ispoljavaju se kao prolazni žarišni neurološki deficit koji nazivamo migrenskom aurom. Aura je najčešća u oblasti čula vida, a manifestuje se kao svetlucanje, nejasan vid, deformisana slika predmeta ili gubitak vida u jednom delu vidnog polja. Pored ovoga može se javiti trnjenje i/ili slabost jedne polovine lica i tela, kao i smetnje koncentracije i izgovaranja. Migrenska aura obično traje 15-45 minuta i spontano se povlači.

Bol kod migrenske glavobolje obično traje od 4-72h i najčešće se javlja u jednoj polovini glave ili je u jednoj polovini glave intezivniji, mada može biti prisutan i celoj glavi, potiljku, slepoočnicama ili očnoj duplji. Ono što je karakteristično za migrensku glavobolju je povremeni pulsirajući karakter bola koja se naročito potencira pomeranjem glave, fizičkom aktivnošću ili nekim drugim aktivnostima koje povećavaju unutarlobanjski pritisak (povraćanje, kašalj).

Pored navedenih karakteristika migrenska glavobolja je često praćena povećanom aktivnošću autonomnog nervnog sistema što se ispoljava zakrvavljenošću konjuktiva, nosnom sekrecijom, pojačanim lučenjem pljuvačke, mučninom, povraćanjem, dijarejom, učestalim pražnjenjem bešike, ortostatskom hipotenzijom i sklonošću ka kolapsu. Takoće za migrensku glavobolju je karakteristična i povećana nadražljivost čula (fotofobija, fonofobija, osmofobija). Ovo rezultuje povlačenjem bolesnika u zaštićenu sredinu.

Šta sve može provocirati napad migrenske glavobolje?
Koji su najčešći okidači migrenske glavobolje?

Provokacija napada migrene nastaje pod uticajem endogenih (unutrašnjih) faktora i uticaja spoljašnje sredine koji deluju na naslednu migrensku predispoziciju.

Okidači migrene su ponekad zavisni od bolesnika (pol, psihološke karakteristike), faktora sredine, unošenja pojedine vrste hrane, pića ili lekova. Najčeši provokator migrene je emocijalni stres ali i opuštanje nakon stresa, promene navika, strah, ljutnja, zabrinutost i svađa.

Endogeni (unutrašnji) i fiziološki faktori su obično na drugom mestu po učestalosti provokatora kako navode pacijenti. Ovde spada menstruacija (promena nivoa estrogena i progesterona-ženskih polnih hormona), kontraceptivna hormonska sredstva, gladovanje, preskakanje obroka, nedovoljno spavanje, prekomerno spavanje i zamor. Različite supstance kao što su alkohol, neke vrste lekova, određene vrste hrane (stari i masni sirevi, čokolada, južno voće, suhomesnati proizvodi i td.) mogi biti okidači migrene.

Takođe i određeni faktori spoljašnje sredine mogu provocirati migrenu. Tu ubrajamo metereološke faktore, mikroklimatske uslove, promenu nadmorske visine, promenu vremenske zone, putovanje i td. Povreda glave takođe može provocirati napad migrene ili izazvati pogoršanje već postojeće migrenske glavobolje.

Koji su osnovni tipovi migrene i na osnovu kojih simptoma ih razlikujemo?

Migrena se deli na dva osnovna tipa:

  • migrena bez aure i
  • migrena sa aurom.

Razlikuje ih prisustvo, odnosno odsustvo migrenske aure. Migrenska aura, o kojoj smo predhodno govorili da predstavlja prolazni neurološki deficit, se javlja kod oko 15% pacijenata koji boluju od migrenske glavobolje.

Pored ova dva osnovna tipa razlikujemo i neke ređe tipove migrene gde spada: bazilarna i retinalna migrena, kao i posebno klasifikovani tipovi migrena gde dominira neki oblik aure kraćeg ili dužeg trajanja, a migrenska glavobolja je ili slabijeg intenziteta ili izostaje.

Da li su osobe koje pate od migrene podložnije nekim bolestima i kojim?
Koje bolesti se javljaju kao komplikacija migrene?

Učestalost migrene kod osoba sa epilepsijom je 2,4 puta viša nego kod osoba koje nemaju epilepsiju.

Komorbiditet migrene sa specifičnim psihijatrijskim stanjima je poznat. Ovde spadaju: velika depresija, bipolarni poremećaj, generalizovani anksiozni poremećaj, panični poremećaj, obična i socijalna fobija.

U odnosu na ostalu populaciju učestalost migrene je najveća kod pacijenata koji se leče od velike depresije i paničnog poremećaja.

Migrena je češća kod pacijenata sa spontanim i pozicionim vertigom (vrtoglavicom), Menijerovom bolešću, multiplom sklerozom, Rejnovim fenomenom, celijakijom, hipertenzijom, antifosfolipidnim sindromom, otvoren foramen ovale, intrakranijalne arteriovenske malformacije.

Komplikacije migrene nisu česte. Obično su prouzrokovane neadekvatnim lečenjem ili nepravilnim odnosom pacijenta prema bolesti.

Ovde podrazumevamo:

  • Hroničnu migrenu (migrena traje 15 ili više dana mesečno),
  • Migrenski status (napad migrene traje više od 72h),
  • Dugotrajna aura bez infarkta (aura traje duže od jedne nedelje)
  • Migrenski infarkt (jedan ili više simptoma aure koji su udruženi sa znacima infarkta mozga u odgovarajućoj oblasti mozga).

U čemu je razlika kod bola između leve i desne strane glave kod migrene?
Da li je reč o različitim uzrocima?

Nema razlike niti u bolu, niti uzroku bola.

Da li tip glavobolje zavisi i od tipa ličnosti?
Da li, na primer, emotivno osetljive osobe češće pate od migrene i kako emocije (emotivna stanja) utiču na pojavu migrene?

Migrena se češće javljaju kod određenih karakternih profila ličnosti. Bolesnici od migrene su često perfekcionisti, odgovorni, ponekad i opsesivni. Ranije smo govorili i o uticaju stresa kao provokativnog faktora migrenske glavobolje, a ovde je veoma značajno i trajanje stresogene situacije, kao i psihološki profil pacijenta koji je izložen stresu.

Koji se medikamenti koriste za lečenje migrene?
Kada treba uzeti lek u napadu migrene? Kada se primenjuju lekovi u obliku injekcije?
Zašto je pogrešno uzimati terapiju samostalno, bez konultacije lekara?

U zavisnosti od učestalosti migrenskih ataka, intenziteta i dužine trajanja, kao i pratećih simptoma (povraćanje), lečenje migrene obuhvata primenu profilaktičke (preventivne) terapije migrenske glavobolje i terapije samog ataka migrene. Lekovi koji se primenjuju u profilaksi imaju za cilj da prorede migrensku glavobolju, smanje intenzitet i dužinu trajanja ataka.

Ovde se koriste različite grupe medikamenata:

  • beta adrenergički blokatori,
  • blokatori kalcijumovih jonskih kanala,
  • različite grupe antidepresiva,
  • antiepileptici i dr.

Terapija migrenskog ataka obuhvata različite nesteroidne analgetike i antireumatike, ergot preparate i triptane. Pored ovoga često je potrebna primena medikamenata koji sprečavaju povraćanje. Parenteralna terapija analgetika (injekcije) se obično primenjuje kada oralna terapija nije dovoljno efikasna ili je migrenski atak od samog početka praćen intezivnim povraćanjem. Uzimanje terapije bez konsultacije lekara praćen je rizikom da pacijent uzme lek koji je u njegovom slučaju kontraindikovan, a i zbog opasnosti od neracionalne i nekontrolisane upotrebe medikamenata koji mogu izazvati štetne posledice na različitim organima ili formirati glavobolju koja nastaje zbog prekomerne upotrebe analgetika.

Kakvo je vaše mišljenje
o terapiji botoksom?

Dosadašnji rezultati u primeni botulinusnog toksina u prevenciji migrenske glavobolje nisu dali zadovoljavajuće terapijske efekte.

Koliko ishrana utiče na učestalost migrene?
Da li prosti šećeri i čokolada pomažu pri migreni?
Koje namirnice, sastojke, vitamine preporučujete za ublažavanje bola kod migrene?

Obično su fermentisane namirnice (sirevi, suhomesnati proizvodi, alkoholna pića), južno voće i čokolada okidači migrene. Preporučuje se uravnotežena ishrana i po mogućstvu redovni, vremenski raspoređeni obroci. Konzumiranje velikih količina slatkiša, prostih šećera i čokolade se ne preporučuje jer izaziva velike varijacije glikemije u kratkom vremenskom periodu, što može provocirati migrenski napad.

Kada su migrene najučestalije kod pacijenata, u koje doba dana, koje godišnje doba?

Migrenska glavobolja se često javlja u ranim jutarnjim časovima, mada se može javiti u bilo koje doba dana. Prelazna godišnja doba sa čestim oscilacijama temperature, atmosferskog pritiska i vlažnosti vazduha imaju nešto veću učestalost migrenskih ataka.

Kako migrena može da utiče na svakodnevni lični, porodični, poslovni život?

U zavisnosti od učestalosti, intenziteta, dužine trajanja migrenskih ataka, kao i pratećih simptoma (mučnina, povraćanje) migrena manje ili više utiče na pogoršanje kvaliteta svakodnevnog života bolesnika, kao i na radnu efikasnost.

Koji broj ljudi u svetu boluje od migrene?
U kom životnom dobu se najčešće javlja i kod kog pola je češća?
Kako se manifestuje sa godinama kod obolelih osoba, da li je učestalija?

Smatra se da 10-12% ukupne populacije boluje od migrenske glavobolje. Migrena je učestalija kod ženskog dela populacije i iznosi 13-18% obolelih i 3,5-6% za pripadnike muškog pola. Ona se povećava tokom mlađeg odraslog doba i dostiže maksimum u dobi između 35 i 45 godina. Tokom starenja zastupljenost migrenske glavobolje u populaciji postepeno opada. Oko 85% žena koje su bolovale od migrene nakon menopauze ulaze u spontanu remisiju (povlačenje bolesti).

Koliko često se migrena javlja kod dece?
Da li je moguće da bude prenesena naslednim faktorom?

Migrena se u ranom detinjstvu javlja sa podjednakom učestalošću kod devojčica i dečaka. Oko 2,7% dece do 7 godina boluje od migrenske glavobolje. U dobi od 14 godina značajno je učestalija kod devojčica do 15% i 6,5% kod dečaka. Genetička predispozicija je izrazita. Nasleđivanje sa procentom koji je oko 90% ide u prilog dominantnog nasleđivanja.

Da li je moguće trajno izlečiti migrenu i kako?
Koju terapiju najčešće primenjujete kod pacijenta?
Šta bi ste savetovali kao preventivu osobama koje pate od migrene?

Migrenu najčešće nije moguće trajno izlečiti, ali ona često sa godinama ulazi u trajnu remisiju (povlačenje bolesti). Sa savremenom terapijom za profilaksu i terapiju migrenskih ataka, migrena se može tako kontrolisati da bitno ne utiče na pogoršanje kvaliteta svakodnevnog života i radnu efikasnost. Terapija se za svakog pacijenta određuje na osnovu istorije bolesti (životna dob, pol, postojanje drugih hroničnih oboljenja, učestalost i intenzitet migrenskih ataka i dr.), fizikalnog i neurološkog pregleda, kao i primenjene dijagnostike. Eliminisanje okidača migrene na koje pacijent može da utiče, može značajno da smanje mesečnu incidencu (broj) migrenskih ataka, što bitno menja kvalitet života obolelog. Edukacija pacijenta i njegova saradnja predstavlja najbolju prevenciju migrenske glavobolje.